Suy nghĩ từ thông điệp đầu năm của Thủ tướng .-Thủ tướng Dũng, các nhóm lợi ích và bản thông điệp hoa mỹ

Một tiền lệ đau đầu cho làng báo?(HQ3)

+Cách mạng không có nghĩa là dân chủ –André Glucksmann, Liberation/Phạm Nguyên Trường dịch +Thủ tướng Dũng, các nhóm lợi ích và bản thông điệp hoa mỹTrần Ngân

NTD

Nhịp cầu Hoàng SaHuy Đức/Theo FB Huy Đức Hai bà quả phụ Hoàng Sa(bvn) Hóa giải công hàm Phạm Văn Đồng 1958?/Nam Nguyên,  RFA –Vì sao Trung Quốc chiếm Hoàng Sa năm 1974?(HDTG)

 Suy nghĩ từ thông điệp đầu năm của Thủ tướng

Hạ Đình Nguyên

…”Đất nước đã chịu đựng nhiều cuộc chiến tranh, nhân dân đã trải qua nhiều sự kiện chính trị, nên sự hoài nghi cũng là tất yếu, nhất là trong bối cảnh của môt thế chế không có yếu tố bền vững, vì chưa có nền tảng cho một xã hội dân sự, cho một nhà nước gọi là pháp quyền. Vì thế, tiếng nói của Thủ tướng giờ đây, nếu có thể được hiểu là tiếng nói đột phá thì càng đáng trân trọng, của một chính khách đáng giá trong thời đại đáng hoài nghi này.”

(I)

Qua thông điệp đầu năm của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, có vẻ như đã bộc lộ những tín hiệu về một sự đổi mới tình hình đất nước.

Nếu căn cứ vào lời tóm tắt thông điệp: “Hoàn thiện thể chế, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ năm 2014, tạo nền tảng phát triển nhanh và bền vững”, có lẽ chẳng có gì đáng nói với những từ ngữ quá quen thuộc này.

Tuy nhiên, nội dung lại có nhiều điều đáng chú ý. Từ phát biểu của Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh (xem ở đây), đến cuộc giao lưu với đại biểu sinh viên toàn quốc 28/12, của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam (xem ở đây), nay đến thông điệp đầu năm của Thủ tướng, đã có nội dung tương đồng và toàn diện hơn, gợi lên một không khí thống nhất có phần mới mẻ từ phía Chính phủ.

Có người cho rằng đây chỉ là những lời nói “khôn ngoan” trong tình hình suy thoái kinh tế – xã hội, mà Thủ tướng là người đứng đầu nhà nước, đồng thời là ủy viên Bộ Chính trị, phải chịu trách nhiệm. Đặc biệt cuộc chống tham nhũng đang diễn ra trong nội bộ có phần gay gắt, mà Thủ tướng cũng là người trực tiếp gánh chịu nhiều sự phê phán.

Nói cách nào thì cũng không oan.

Nhưng sẽ là thiếu xác đáng, và cũng không đem lại hiệu quả tích cực trong tình hình đất nước hiện nay, khi quy tất cả trách nhiệm về một cá nhân, có tác dụng che lấp một thể chế đã có quá nhiều vấn đề.

Một thể chế mang những khiếm khuyết căn bản mà cả trăm năm “chưa chắc đã hoàn thiện được”, vì căn bệnh thiểu năng kéo dài nhiều thế hệ, được gọi là “lỗi hệ thống”. Đảng và Nhà nước là một hỗn hợp quyện vào nhau, càng khó phân biệt hơn cả tính hai mặt của một đồng tiền, hay sáu mặt của con xúc xắc. Nhà văn Nguyễn Quang Lập đặt tên gọi “Nhà-nước-Đảng” (chứ không phải là “Đảng và Nhà Nước”) quả là có lý. Hai “thực thể” này không thực sự là hai. Nó chỉ là một cái hộp kín trước toàn dân, tự thân nó sản sinh ra hậu quả. Mỗi lúc có sản phẩm bất túc, phải có những ai đó, hoặc cái mơ hồ nào đó, đứng ra chịu trách nhiệm về sự sai lầm, thay cho cái tổng thể. Nay, các “nhóm lợi ích” – con đẻ của nó – được gọi là tác nhân phá hoại kinh tế đất nước. Sự suy vi toàn diện hiện nay thì có thủ phạm mang cái tên mông lung là “suy thoái tư tưởng”, hay “thế lực thù địch”. Chúng không ít và vô hình đang ăn nằm trong Đảng. Mà nguyên nhân của suy thoái lại mơ hồ hơn nữa, là tên tội phạm “nhạt phai lý tưởng” (cũng có nghĩa là “xa rời ảo tưởng!”).

Thủ phạm chính không thể che giấu mãi, mà cần được gọi đích danh, đó là thể chế đang hiện hành.

Trong bối cảnh miệt mài với vòng quay mịt mù của hệ thống thể chế đó, có tiếng nói đổi mới, cho dù chỉ là sự cố gắng cựa quậy, để đấu tranh với bảo thủ, cần nên được chú ý lắng nghe. Huống hồ tiếng nói mới mẻ đó phát ra từ một người đứng đầu chính phủ, khó tin là toàn thể, nhưng đáng tin là một lực lượng!

Thủ tướng đã nói đúng điều then chốt nhất của tình hình: mạnh mẽ thay đổi thể chế. Và lời nói đó có đáng tin cậy không?

Sự thể quan trọng này cần có tiếng vọng nghiêm túc từ phía nhân dân.

Thông điệp đã nhấn mạnh nhiều dân chủ, xác định dân chủ là nhu cầu khách quan của tiến trình lịch sử, là động lực để phát triển kinh tế và bảo vệ nền độc lập. Quyền dân chủ của nhân dân phải là nền tảng cho đổi mới thể chế. Đó là một nhận thức đúng.

Thủ tướng nhắc lại Đại hội Đảng lần VI đã chủ trương đổi mới, tạo nên một động lực đưa đất nước lên một bước phát triển, nhưng “động lực ấy không còn đủ mạnh để thúc đẩy phát triển, nay “Nguồn động lực đó phải đến từ Đổi mới thể chế và phát huy mạnh mẽ quyền làm chủ của Nhân dân”. Như thế là đặt vai trò của thể chế ở vị trí trung tâm, trong mối quan hệ với quyền làm chủ của nhân dân và động lực phát triển xã hội. Đó là xem xét lại vấn đề thể chế đang hiện hành. Vì thể chế không dân chủ, nên bộ máy lãnh đạo hành xử tùy tiện, hủy hoại sức sống của xã hội, làm công cuộc đổi mới bị biến dạng, đưa đến trì trệ và suy thoái. Muốn khôi phục lại đà tiến đó, cần đẩy mạnh vấn đề đổi mới thể chế.

Thông điệp nêu: “Dân chủ và Nhà nước pháp quyền là cặp song sinh trong một thể chế chính trị hiện đại. Không thể nói đến một nhà nước pháp quyền mà không có sự cộng sinh của nền dân chủ. Dân chủ được khẳng định: quyền con người, quyền công dân, và quyền lực nhà nước dựa trên cơ sở luật pháp. Và bộ luật căn bản nhất, bao trùm ba quyền trên, là Hiến pháp, mà Hiến pháp trong quan niệm hiện đại, phổ quát, là Tối Cao.

Đó là thể chế chính trị hiện đại, nó khác với nền chính trị độc tài đã bị lịch sử bỏ qua, mà hình thái lạc hậu nhất của nó là chủ nghĩa phát xít và chủ nghĩa toàn trị, đang còn duy trì ở một vài quốc gia mang danh là chủ nghĩa xã hội, như Bắc Triều Tiên, Trung Quốc và Việt Nam ta.

Bất chấp là mô hình thể chế nào, Việt Nam vẫn đang đi, và bắt buộc phải đi, trên con đường hội nhập toàn cầu, thì phải có đủ sức cạnh tranh để tồn tại, thông điệp của Thủ tướng nêu: Không thể có được năng lực cạnh tranh cao nếu không có một thể chế chất lượng cao và một nền quản trị quốc gia hiện đại. Chưa cần xác định tên gọi của nó là gì trong cái bẫy của từ ngữ có thể gây ra sự cố, thông điệp xác định về nội dung của thể chế trước đã, nhằm phục vụ cho sức mạnh cạnh tranh của quốc gia trong bối cảnh tất yếu của hội nhập, để không bị nhận chìm tận đáy của sự lạc hậu, bằng từ ngữ có vẻ kinh doanh một chút, và hơi lãng mạn: thể chế chất lượng cao, và nền quản trị quốc gia hiện đại.

Đó là hai vấn đề then chốt mà người đọc có thể nhìn thấy trong thông điệp. Dư luận trong giới quan tâm thời cuộc đã tỏ ra có sự cộng hưởng tích cực, xem đây là không gian mới trong bầu không khí oi bức và chờ đợi lâu nay của phía dân sự, ít ra là vể nhận thức lý luận, từ phía công quyền, cũng là ý tưởng “đột phá tư duy để phát triển”, mà Thủ tướng Dũng đã nói cách đây vài tháng.

Thông điệp còn hé lộ thêm một bước cụ thể, nhưng trong thời điểm giao thoa giữa ánh sáng và bóng tối, có những vật mờ cần cái nhìn thận trọng: “Đảng ta phải nắm chắc ngọn cờ dân chủ. Giành lấy ngọn cờ dân chủ, hẳn không như là một thủ thuật chính trị, mà với ý nghĩa nghiêm túc là đi đầu thực hiện dân chủ, và quyết tâm thực hiện dân chủ.

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước cũng là nhằm phát huy tốt hơn quyền làm chủ của Nhân dân. Sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của nhà nước được hiểu theo ý nghĩa là phát huy, chứ không giảm thiểu, đè bẹp, trói cột quyền của nhân dân, là “làm tốt khả năng kiến tạo phát triển”, là tập trung xây dựng khuôn khổ thể chế phù hợp, và tạo điều kiện cần thiết để mọi người phát huy năng lực và sức sáng tạo vì lợi ích của chính mình và đóng góp cho xã hội”, chứ không là tăng cường theo hướng độc tài. Nếu đúng như thế, thì đó là báo hiệu sự từ biệt dần cung cách lãnh đạo và quản lý theo kiểu chủ quan gia trưởng, võ đoán, làm thay, bao biện và tiếm quyền của nhân dân. Đoạn văn trên thật sự có sức khêu gợi và khá hấp dẫn.

Dân chủ sẽ phát huy khả năng sáng tạo của mỗi người, góp phần xóa bỏ mặc cảm, tăng cường gắn kết xã hội và khối Đại đoàn kết toàn dân tộc. Vai trò của dân chủ là cơ hội bình đẳng cho mọi công dân, không những thúc đẩy sáng tạo, mà còn vươn lên trạng thái hưng phấn, lành mạnh để vượt qua những mặc cảm tự ti, tự tôn, kể cả sự thù hận trong các bộ phận cộng đồng nhân dân do các sự kiện lịch sử để lại. Từ đó sẽ có sự gắn kết xã hội. Đó là ý tưởng về đoàn kết dân tộc và hướng về khái niệm xã hội dân sự, dân chủ. Đoàn kết dân tộc và xã hội dân sự, lại là một cặp song sinh nữa.

Với sức sáng tạo có được từ nền dân chủ, sẽ tạo nên khả năng cạnh tranh. Thông điệp khẳng định: “Quốc gia nào có năng lực cạnh tranh cao sẽ có nhiều cơ hội để vượt lên, phát triển nhanh và bền vững”. Quan điểm dân chủ như thông điệp của Thủ tướng Dũng đã nêu, và như cách hiểu nói trên, chắc chắn sẽ có sự hưởng ứng mạnh mẽ, rộng lớn; dù có sự hoài nghi nhất định của người dân qua thái độ dò xét, đối chiếu giữa những gì chính quyền nói và làm, nhưng tất cả đều mong muốn như chưa từng có ước vọng nào cao hơn. Một sự thay đổi cao cả!

Lịch sử đã cho thấy, chiến đấu giành quyền sống cho dân tộc là đánh đổi bằng máu xương. Nhưng đấu tranh để đạt được quyền sống tự do – bình đẳng, xứng đáng là nhân cách, là phải bằng trí tuệ, nghị lực, và bằng trái tim vượt lên trên sự ích kỷ, hẹp hòi, thiển cận. Người lãnh tụ mang tính cách thời đại ở Nam Phi – Mandela – là nhân cách gây cảm hứng toàn diện, xứng đáng để noi theo.

Có người cho rằng, hoàn cảnh Việt Nam là một cá biệt, không thể so sánh, không thể đòi hỏi gì hơn nữa, Đảng Cộng sản Việt Nam đang lãnh đạo đã là một đảng ưu việt không ai bằng, dù nó đang suy thoái và bầy hầy. Nó đã từng đánh Tây, đánh Tàu, đánh Nhật, đánh Mỹ, rồi lại đánh Tàu… Với bản lĩnh ấy, bây giờ thì nó đang “đánh” tham nhũng, “đánh” suy thoái trong chính bản thân mình… Sau đó ắt là đất nước sẽ phồn vinh.

Suy nghĩ như trên thì quá tối tăm và bế tắc.

Vâng, hãy cứ yên tâm rằng đó là một đảng anh hùng.

Nhưng thời đại đã khác và dân tộc thì đang có nhu cầu khác.

Dân tộc đang đòi hỏi dân chủ, phồn vinh và hạnh phúc để bù lại cho đất nước 100 năm xương máu đã đổ xuống.

Việt Nam hoàn toàn có điều kiện để xây dựng một “thể chế có chất lượng cao, một nền quản trị quốc gia hiện đại, theo cách dùng chữ của thông điệp, cũng có thể được hiểu trong cách dùng để ứng xử tình thế chăng!

Song, nếu hiểu cách khác, thì là đáng tiếc, rằng nó là tên gọi của một hình hài sáng tạo mới. Vậy thử hỏi, Việt Nam có thể kiến tạo được điều gì vượt qua sáng tạo của lịch sử nhân loại, về thể chế chính trị hay cách quản trị quốc gia, hay bất cứ một sáng tạo nào trong mọi lãnh vực? Đã chẳng phải là: Việt Nam cần học, học nữa, học mãi đó sao? Việt Nam đang đứng vị trí tốp đầu hay tốp chót trong bậc thang xếp hạng thế giới? Hay lại rơi vào thói kiêu ngạo cộng sản? Hoặc đó chỉ là một cụm từ của giới ảo thuật?

Nếu thế thì chẳng cần nói nữa làm gì!

Đây là thời điểm của nhân dân, cũng là cơ hội thử thách khả năng chuyển hóa của Đảng.

Thật ra, ai cũng hiểu rằng đang tồn tại một thế lực không tán thành thể chế dân chủ, đang chống lại xu thế đòi hỏi dân chủ, chỉ vì sợ hãi dân chủ, sợ hãi bản thân mình, và sợ mất đi giá trị vật chất mà mình đạt được, hay giá trị tinh thần mà mình đã từng cống hiến. Và cả nỗi sợ hãi bạo lực, như chúng đã xảy ra ở sự kiện gọi là Mùa xuân Ả Rập. Tiếc thay, đó không phải là hình mẫu để so sánh, cũng chỉ là nỗi sợ hãi, nhằm bênh vực việc duy trì nguyên trạng lạc hậu.

Hành vi bạo lực đẻ ra tư duy bạo lực và ngược lại. Nelson Mandela tiếp thu tinh thần bất bạo động của M. Gandhi, thật sâu sắc khi viết trong hồi ký Con đường dài đến tự do: “Khi bước ra khỏi khung cửa dẫn đến cánh cổng sẽ đưa tôi đến với tự do, tôi biết nếu tôi không để lại sự chua xót và căm thù ở lại phía sau, tôi vẫn còn ở trong ngục tù” và “Khi tôi bước ta khỏi nhà tù, tôi hiểu nhiệm vụ của mình là giải phóng cả người bị áp bức lẫn kẻ áp bức” và “Tự do không phải đơn thuần là chặt đứt xiềng xích, mà là sống để tôn trọng và mở rộng tự do cho người khác”. Thực tiễn của Ấn Độ và Nam Phi cho thấy “thiết lập dân chủ không hề đòi hỏi một điều kiện tiên quyết nào; dân chủ có thể thành công trong mọi trường hợp và còn có khả năng đưa một dân tộc ra khỏi một tình trạng tưởng như tuyệt vọng” (Nguyễn Gia Kiểng).

Thật là mỉa mai, chúng ta đang sống trong một bối cảnh tràn ngập những điều tế nhị, từ ngữ cũng trở thành những vùng nhạy cảm, và đầy nguy hiểm! Để hiểu được thông điệp của một vị đứng đầu nhà nước là không dễ. Cách hiểu theo chiều hướng tích cực trên đây, có thể chỉ là do niềm hy vọng của người mong muốn sự thay đổi? Hoặc chỉ là tư duy của kẻ lương thiện lãng mạn? Và như thế cũng chẳng sao!

Nếu Nhà độc tài – Tổng Thống Thein Sein của Myanmar tuyên bố dân chủ hóa thể chế, mà nhân dân không hưởng ứng thì lỗi sẽ thuộc về ai? Phương chi, Việt Nam lại khó hơn, vì nhà độc tài là một tập thể vô hình, thì người dân nên càng phải quyết tâm hơn.

( II )

Thông điệp đầu năm của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng không dừng lại ở những ý tưởng khái quát về vai trò của thể chế dân chủ cần đổi mới, mà còn đề cập nhiều mặt cụ thể hơn, với những cụm từ có thể hiểu “nước đôi” rất cần sự thận trọng.

Nhưng điều thú vị gây hưng phấn nhất mà thông điệp đầu năm đã mở lối, chính là sinh hoạt đối thoại hay phản biện xã hội.

Thông điệp nêu: “Phải hoàn thiện cơ chế phản biện xã hội, tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình xây dựng chính sách và lựa chọn cán bộ. Thật là quý hóa! Được lời như cởi tấm lòng. Cả nước đang mong chờ cơ chế phản biện xã hội. Nó cần thiết như cần mưa trong cơn nắng hạn. Nó sẽ làm tươi xanh lại cây lá, thay vì xác xơ trơ trụi bởi những cơn gió mùa khô khốc một chiều, từ trên dội xuống của những “hội đồng lý luận Trung ương”. Cơ chế phản biện xã hội sẽ thay thế cho bộ máy an ninh đa dạng, cho cả 900 dư luận viên ngày đêm làm điều vô bổ, cho những hình ảnh đàn áp rất xấu hổ trong cái mắt nhìn của thế giới. Nó làm vơi đi mặc cảm cho mọi người dân và sinh viên Việt Nam khi đi nước ngoài… Nó nâng cấp xã hội lên một trình độ mới, xã hội sẽ hiện diện với tư cách là một xứ sở văn minh. Nó “góp phần vào xây dựng chính sách và lựa chọn cán bộ”, loại bỏ những cán bộ thiếu phẩm chất, như ông Đại sứ chuyển ngân lậu, theo cách “Gởi ít quà về cho cháu”, v.v.

Trong thông điệp, Thủ tướng bày tỏ quyết tâm: “đẩy mạnh toàn diện công cuộc Đổi mới”, đồng thời cũng xác định là “rất khó khăn và thách thức rất lớn”. Cái “rất khó khăn và thách thức rất lớn” này chủ yếu đến từ đâu? Từ Mỹ, Nhật, ASEAN, Trung Quốc, hay Bắc Triều Tiên? Chắc chắn họ không can thiệp, và cũng không thể can thiệp được công cuộc đổi mới, nếu chúng ta muốn. Đây cũng là một loại “mặc cảm” mà thông điệp của Thủ tướng đã nhắc đến, với ý tưởng là phải vượt lên trên.

Phải chăng, cái thách thức rất lớn này đã đến từ một loại tư duy trì trệ dưới bóng râm lợi ích và có hệ thống đang ngự trị, và hoàn toàn mang tính chất nội bộ và cục bộ? Tuy thách thức lớn mà không thật sự lớn vì thông điệp cũng đồng thời khẳng định rằng, đây là một cơ hội để đổi mới mạnh mẽ. “Cơ hội” có nghĩa có nhiều yếu tố thuận lợi đang sẵn sàng.

Thủ tướng cũng chú ý đến ưu thế của thời đại là công nghệ thông tin, với rất nhiều điều kiện thuận lợi để trau dồi tri thức và bản lĩnh cho số đông quần chúng (Nghị định 72 thì sao?), và đó là một sức mạnh. Đặc biệt, thông điệp đã chạm đến thế hệ trẻ, với sự khẳng định vai trò trung tâm của họ, qua lời mời gọi rất đáng chú ý:Thế hệ này đang và sẽ đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển cũng như vận mệnh của đất nước. Đây vừa là áp lực vừa là điều kiện thuận lợi để chúng ta tăng cường dân chủ và hoàn thiện thể chế.

Vượt qua lời kêu gọi thanh niên sinh viên phải hăng hái đi vào vùng sâu vùng xa, nhiệt tình và ngoan ngoãn trong giới hạn khiêm tốn nhỏ nhoi, thông điệp khẳng định giới trẻ phải tham gia với vai trò có tính quyết định vận mệnh đất nước, vào cuộc đổi mới toàn diện về một thể chế dân chủ, xứng đáng là một thế hệ làm nên bước tiến mới mẻ, và vẻ vang của thời đại mình.

Giữa những lời nói sai và lời nói đúng, chúng ta chọn lời nói đúng. Lời nói sai, chẳng thể đem lại việc làm đúng. Lời nói đúng, việc làm có thể đúng, hoặc sai. Đó là khoảng cách giá trị của nói và làm. Chúng ta có quyền và có trách nhiệm tiếp tay cho việc làm đúng.

Tôi nghĩ rằng, các thế hệ hôm nay tham gia vào cuộc đấu tranh tăng cường dân chủ, tạo nên một thể chế lương thiện hơn, là một áp lực của tình thế, vừa là nhiệm vụ cao cả và lẽ sống, nhất thiết phải đi tới trong giai đoạn mà lịch sử đang đứng trước nhiều bất trắc của hai đầu đối nghịch, là dân chủ và toàn trị, ở tình thế “không có chỗ lùi” nữa, mà Thủ tướng đã dùng từ ngữ “vận mệnh của đất nước”. Tôi hiểu điều này có ý nghĩa nghiêm túc. Tôi xem việc đấu tranh và xây dựng cho một nền dân chủ đòi hỏi về phương diện giá trị nhân văn cao cả hơn, và toàn diện hơn cuộc đấu tranh bằng bạo lực để giành quyền sống còn. Sự phát triển của dân tộc cao hơn sự tồn vong của tư tưởng “sổ hưu”. Và sổ hưu không phải là lý tưởng của thanh niên. Vì thế, mọi thứ tương tự là không đáng kể. Chỉ cần sự bước tới. Vì cả đất nước còn chờ đợi ai, và đợi đến bao giờ?

Thế hệ thanh niên là quan trọng nhất, trong đó có thành phần sinh viên mang trách nhiệm nặng nề, nên cần đứng thẳng lên một cách trưởng thành (không có “tư duy bác-cháu” như lời xưng hô của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam), sẵn sàng cho công cuộc đổi mới toàn diện, với tấm lòng công chính, vì một thể chế dân chủ. Thể chế dân chủ quan trọng vì nó là năng lượng đầu nguồn cho mọi năng lượng phát triển. Chỉ có dân chủ và lòng yêu nước mới tạo nên sức mạnh của dân tộc.

Một trong vô vàn những câu hát của phong trào sinh viên học sinh, được cất lên trong khói lửa của đô thị Miền Nam thời kỳ chiến tranh, là tiếng lòng của nhân dân, và còn đọng mãi trong lòng nhân dân, rất đáng gởi gắm và trao tặng, vì đã 40 năm qua nó vẫn còn vang cảm xúc nội tâm mạnh mẽ, với trái tim dẫn đường của giới thanh niên, sinh viên, học sinh, không bạo lực nhưng quyết liệt: “Em đào hầm trong lòng. Em dựng nước trong tim. Hầm em sẽ chôn hận thù. Tim em sẽ nuôi tình thương. Em gọi người Việt Nam mình trong mắt. Thương ngàn năm lớn mãi giống da vàng này (Nhạc sĩ sinh viên Miên Đức Thắng, 1970).

Đầu năm, Thủ tướng viết báo, là thực hiện quyền thứ tư của công dân, là bày tỏ quan niệm và chính kiến của mình đối với độc giả, là một tính cách của bình đẳng và dân chủ, là thể hiện phong cách giao lưu của con người hiện đại. Giá như ai cũng được làm điều này mà không bị cấm đoán! Thủ tướng có khêu gợi và mở đầu cho một thời kỳ đối thoại dân chủ và giao lưu rộng rãi với nhân dân không? Nếu có, nó là giá trị lớn hơn tiếng nói xa vời, thiếu cảm xúc với nhân dân, trên các diễn đàn nội bộ Đảng, hay Chính phủ-Đảng.

Bài báo của Thủ tướng đã tiếp cận đúng vấn đề, nên đã có sức lan tỏa.

Nay thì người dân đang nhìn Thủ tướng làm, làm như điều đã nói, chắc chắn sẽ có hiệu ứng mạnh mẽ. Nói đúng, làm đúng và hiệu ứng sẽ đúng.

Đất nước đã chịu đựng nhiều cuộc chiến tranh, nhân dân đã trải qua nhiều sự kiện chính trị, nên sự hoài nghi cũng là tất yếu, nhất là trong bối cảnh của môt thế chế không có yếu tố bền vững, vì chưa có nền tảng cho một xã hội dân sự, cho một nhà nước gọi là pháp quyền. Vì thế, tiếng nói của Thủ tướng giờ đây, nếu có thể được hiểu là tiếng nói đột phá thì càng đáng trân trọng, của một chính khách đáng giá trong thời đại đáng hoài nghi này.

Nói và làm phải đi đôi, nhân dân đang chờ đợi một cuộc đột phá toàn diện, và đang cần một người dẫn đầu bước lên phía trước. “Bản lĩnh đó sẽ tỏa sáng” như điều mà Thủ tướng mong muốn ở các thế hệ hôm nay.

Được đối thoại với Thủ tướng trên mặt báo là một hạnh phúc lớn, thay vì phải đối thoại không mấy vui với cái bóng của Thủ tướng trên các đường phố cùng các công cụ bạo lực. Nhưng nếu cần thì cũng phải chấp nhận.

5/1/2014

H. Đ. N.

Tác giả gửi trực tiếp cho BVN

http://boxitvn.blogspot.co.uk/2014/01/suy-nghi-tu-thong-iep-au-nam-cua-thu.html

Thủ tướng Dũng, các nhóm lợi ích và bản thông điệp hoa mỹ

Trần Ngân
Mấy ngày gần đây, dư luận báo chí Việt Nam ồn ào về thông điệp đầu năm 2014 của thủ tướng Dũng. Thực ra mỗi đầu năm thủ tướng Dũng đều phát đi một thông điệp nhưng thông điệp năm nay nhận được nhiều sự chú ý vì có nhấn mạnh nhiều lần tới những cụm từ như “đổi mới thể chế” hay “dân chủ”. Hàng loạt báo đài lề phải và các “dư luận viên” từ cấp thấp tới cấp cao vào cuộc tới tấp bốc thơm bài viết của thủ tướng.

Ngay cả một ông TS vốn nổi danh vì scandal vừa giảng bài vừa văng tục cũng được huy động để viết một bài được đăng trang trọng trên trang báo điện tử của Chính phủ với những lời có cánh ca ngợi Thông điệp như: “Thứ nhất, rõ ràng và thẳng thắn; thứ hai, chính xác và thuyết phục; thứ ba, nhìn lại toàn bộ thì thấy niềm tin xuất hiện và sự phấn khởi.” (Chinhphu, 2/1/2014). Trên các báo lề trái thì đa số các chuyên gia đều cho rằng ý tưởng trong Thông điệp là tốt nhưng cần phải đợi xem việc làm có đi đôi với hành động hay không. Hiếm hoi mới có người như TS Nguyễn Quang A cho rằng lời lẽ cũng không có gì mới cả (BBC, 3/1/2014) .
Thực ra trong hơn một nhiệm kỳ của mình, thủ tướng Dũng đã có nhiều bài viết lúc mới ra lò thì cũng có tiếng vang nào đó nhưng sau đó thì đều đi vào hư không. Cộng với thành tích điều hành tệ hại của mình, hầu hết người dân Việt Nam chả quan tâm hoặc chả mấy tin vào những bài viết hay diễn văn hoa mỹ của thủ tướng nữa. Tác giả cũng cho rằng bản Thông điệp lần này cũng sẽ có số phận không khá gì hơn những lần trước. Những ý tưởng được coi là “mới” trong bản thông điệp này là đề cao việc “mở rộng dân chủ” và “đổi mới thể chế” sẽ gặp phải vô vàn những lực cản từ chính thủ tướng và những nhóm lợi ích tạm gọi là xấu. Trong bài viết này, tác giả sẽ thử phân tích một vài nhóm lợi ích (xấu) ở Việt Nam hiện nay trong tương quan với bản Thông điệp này.
1.  Nhóm lợi ích bảo thủ trong Đảng
Một trong những điểm cốt yếu để duy trì được sự tồn tại bền vững của một thể chế toàn trị là khả năng của nó trong việc “nhồi sọ” các tín điều của thể chế cho các tầng lớp nhân dân ngay từ thuở nhỏ. Về mặt này thì không ai có thể qua mặt được các nước trong hệ thống xã hội chủ nghĩa mà đỉnh cao chính là Bắc Triều Tiên. Cũng như các nước XHCN khác, việc nhồi sọ ở Việt Nam được tiến hành từ khi còn nhỏ và khi làm lãnh đạo vẫn bị nhồi sọ thông qua hệ thống trường đảng đã tạo ra một tầng lớp hết sức bảo thủ và trì trệ về tư duy. Do bị nhồi sọ quá lâu nên đối với nhiều người, những khái niệm như “chủ nghĩa xã hội”, “kinh tế nhà nước làm chủ đạo”,… đã trở thành tín điều bất di bất dịch và họ sợ chết khiếp những cụm từ như như “chệch hướng”, “diễn biến hòa bình”, “phản động”…
Trong nhóm bảo thủ ở Việt Nam có một nhóm khá đặc thù thường được gọi là “các cụ về hưu” hay “các cán bộ lão thành”. Đây là những người có thể coi là đã cả đời đi theo đảng, được hưởng lợi từ chế độ ít hoặc nhiều. Rất nhiều người trong nhóm này có lẽ là thành trì kiên cố nhất của tư duy bảo thủ, trì trệ trong xã hội. Cũng rất khó trách họ vì cả đời họ đã đi theo lý tưởng XHCN của đảng. Giờ mà đưa ra những giá trị ngược lại niềm tin của họ thì khác gì nói cả đời họ đã đi sai đường nên họ rất cương quyết chống lại bất cứ sự thay đổi nào có thể dẫn tới “chệch hướng”. Chưa kể, họ luôn muốn ổn định xã hội để giữ được cái “sổ hưu” vì ở bất cứ đâu, nếu xã hội có những biến động lớn thì những người già về hưu chỉ có nguồn thu nhập từ lương hưu bao giờ cũng là những người thiệt thòi nhất[1]. Trong văn hóa chính trị ở Việt Nam thì nhóm “các cụ về hưu” lại có tiếng nói khá quan trọng và họ chính là chỗ dựa đặc biệt quan trọng cho nhóm bảo thủ trong đảng mà đại diện tiêu biểu chính là TBT Trọng. Mục đích chính yếu của nhóm bảo thủ này (gồm “các cụ về hưu”) là duy trì niềm tin, quyền lợi và sổ hưu.
Nhóm những người bảo thủ này được nhồi sọ từ hàng chục năm qua rằng nắm được triết học Mác Lê là nắm được đỉnh cao trí tuệ của nhân loại nên họ luôn tin mình là tầng lớp “tinh hoa” của xã hội, có trách nhiệm lãnh đạo xã hội đi tới tương lai. “Dân chủ” đối với họ cũng chỉ có nghĩa là phải tầng lớp lãnh đạo phải cho họ có tiếng nói trong quá trình làm chính sách chứ không phải là “dân chủ” theo cách hiểu chung của nhân loại. Họ luôn rất dị ứng với từ “dân chủ”, đặc biệt nếu nó tới từ sách báo nước ngoài hay người ngoài Đảng[2]. Đối với họ “dân chủ” là sự ban phát của nhà nước, cho bao nhiêu hưởng bấy nhiêu và phải do Đảng lãnh đạo và định hướng. Không phải ngẫu nhiên mà trong Thông điệp của mình thủ tướng nhấn mạnh: “Quyền làm chủ phải đi đôi với trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân mà trước hết là phải tuân thủ pháp luật” và khẳng định: “Từ chế độ nô lệ lên chế độ phong kiến và từ chế độ phong kiến lên chế độ tư bản là những bước tiến dài về dân chủ. Chế độ xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây dựng phải ưu việt hơn về dân chủ và Đảng ta phải nắm chắc ngọn cờ dân chủ. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước cũng là nhằm phát huy tốt hơn quyền làm chủ của Nhân dân.
Thực ra, nhiều người trong nhóm bảo thủ, đặc biệt là “các cụ nghỉ hưu” có thể rất bức xúc về tình trạng tham nhũng hay suy thoái kinh tế và có thể viết rất nhiều “tâm thư” kiến nghị lên lãnh đạo đảng, nhà nước. Tuy nhiên, đa số các biện pháp họ đưa ra vẫn chỉ là các biện pháp xưa cũ, sáo mòn như “chấn chỉnh đạo đức, tác phong” hay “học tập gương đạo đức Bác Hồ”, “xử lý nghiêm tham nhũng”… nhưng những giải pháp mà họ đưa ra để giải quyết lại chủ yếu quay trở lại những biện pháp cổ lỗ sĩ như lập lại Ban Nội chính TW hay Ban Kinh tế TW (đã được tác giả phân tích kỹ tại http://viet-studies.info/kinhte/TranNgan_TongBiThuTrong.htm). Đây rõ ràng chỉ là dùng cái sai này để sửa cái sai kia và nó sẽ càng ngày càng tạo ra thêm sự méo mó trong sự vận hành của nhà nước mà thôi.
Sự trỗi dậy gần đây của nhóm bảo thủ như là một phản ứng do tình hình tham nhũng lan rộng và suy thoái kinh tế là một tai họa cho tương lai của Việt Nam. Nó được biểu hiện rõ rệt nhất thông qua lãnh đạo tinh thần của nhóm này là TBT Trọng. Trong những thời điểm quyết định với một quốc gia, vai trò của người đứng đầu cực kỳ quan trọng như vai trò quyết định của TBT Trường Chinh giai đoạn đầu đổi mới. Người ta có thể không thích lãnh đạo Trung Quốc vì tư tưởng bá quyền nhưng không ai dám coi thường trình độ và tầm nhìn của những TBT của Trung Quốc. Nhưng ở Việt Nam, hệ thống bầu cử trong nội bộ đảng ở Việt Nam rõ ràng có vấn đề vì gần đây toàn đưa những người thủ cựu, rất kém chất lượng làm TBT, liên tiếp như ông Lê Khả Phiêu, Nông Đức Mạnh và hiện nay là Nguyễn Phú Trọng. Hệ thống chính trị ở Việt Nam đã thất bại khi vào thời điểm then chốt của đất nước lại đưa một người được mệnh danh là “lú” lên làm TBT và thực tế cho thấy ông TBT này càng ngày càng “lú”, chỉ giỏi đăng đàn thuyết giáo về “suy thoái đạo đức”, “chệch hướng” chứ không thấy làm được gì để đổi mới đất nước cả.
Chính TBT Trọng và nhóm bảo thủ này có trách nhiệm lớn nhất trong việc tiếp tục các chính sách kìm hãm sự phát triển của đất nước như đưa nguyên tắc “Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo”[3] vào Hiến pháp hay giữ nguyên qui định “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân”[4]. Lịch sử rồi sẽ đánh giá TBT Trọng như một người có tội lớn trong việc bịt đường tiến lên của đất nước vì niềm tin mù quáng và trí tuệ có hạn của mình.
2.   Nhóm lợi ích DNNN
Mục tiêu chính của nhóm này là duy trì những đặc quyền đang có và thu hút thêm được càng nhiều nguồn lực càng tốt từ ngân sách nhà nước. Đây chính là nhóm chống đối mạnh mẽ nhất các chính sách hướng theo thị trường và việc gia nhập các hiệp định thương mại tự do. Đây cũng là nhóm đã lobby mạnh mẽ và kết hợp với nhóm bảo thủ để đưa bằng được tư tưởng “kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo” vào lại Hiến pháp 2013.
Trong Thông điệp, thủ tướng có viết: “Nhà nước phải tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng theo cơ chế thị trường; kiểm soát chặt chẽ và xóa bỏ độc quyền doanh nghiệp cũng như những cơ chế chính sách dẫn đến bất bình đẳng trong cạnh tranh”. Tất nhiên nhóm lợi ích DNNN không thích phải sống trong môi trường cạnh tranh nên họ sẽ tìm mọi cách để chống lại việc này và tôi tin là bản thân thủ tướng cũng không tin điều này vì chính thủ tướng đã lập lại nhiều lần sự khen ngợi và đề cao DNNN:
Trong 3 khối doanh nghiệp, phúc lợi cao nhất là DNNN. Các DNNN gần như không để công nhân thất nghiệp. Trên tổng thể, trong những năm qua, trong giai đoạn thực sự khó khăn, nếu không có lực lượng kinh tế nhà nước, chính phủ không biết điều hành làm sao” (VEF, 17/2/2011)
Những kết quả mà DNNN đã đóng góp là không thể phủ nhận. Nếu không có DNNN thì Nhà nước không thể điều tiết, ổn định vĩ mô” (Vietnamnet, 8/12/2011)
Đề cao DNNN tới mức sùng kính như thế này mà lại nói về việc “tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng” thì quả thật rất khôi hài. Chưa kể từ khi lên nắm quyền tới nay, chính thủ tướng đã đẩy mạnh quá trình độc quyền hóa nền kinh tế bằng cách cho thành lập hàng loạt tập đoàn kinh tế nhà nước lớn, thuộc về những ngành then chốt và nắm giữ nhiều nguồn lực nhất của đất nước. Thủ tướng giành quyền trực tiếp quản lý và bổ nhiệm lãnh đạo các tập đoàn này. Đây chính là cơ sở kinh tế hỗ trợ cực kỳ đắc lực của quyền lực chính trị của thủ tướng. Không phải ngẫu nhiên mà trải qua bao nhiêu “sóng gió chính trường”, vị thế của thủ tướng vẫn vững như bàn thạch. Chắc chắn nếu không có cơ sở kinh tế vững mạnh hỗ trợ thì thủ tướng không thể đạt được những “thành công rực rỡ” như vậy. Sau khi hàng loạt tập đoàn làm ăn thua lỗ thì thủ tướng chơi một nước bài rất “khôn” là cho giải thể hay giáng cấp những “con bệnh” như Vinashin, Tập đoàn Công nghiệp xây dựng VNIC hay Tập đoàn đầu tư và phát triển nhà đô thị HUD… Điều này vừa giải tỏa bớt áp lực của dư luận, vừa bớt tiếng xấu cho thủ tướng và tất nhiên thủ tướng vẫn giữ lại những con gà đẻ trứng vàng khác như Petrolimex hay EVN để làm cơ sở cho quyền lực của mình. Trực tiếp quản lý và hưởng lợi lớn từ những tập đoàn có tính độc quyền cao thế này mà thủ tướng lại nói tới việc “xóa bỏ độc quyền doanh nghiệp” thì ai mà tin cho nổi???
Một điều cần lưu ý là rất nhiều quan chức cao cấp trong các bộ ngành quản lý hiện nay ở Việt Nam đều có gốc gác từ lãnh đạo DNNN. Những lãnh đạo này qua quá trình làm ở DNNN tích lũy được nhiều tiền của, họ sẽ chạy lên các chức như vụ trưởng hoặc thứ trưởng, lúc đó có quyền lại tiếp tục tích lũy tiền của và dấn thân lên vị trí cao hơn, điển hình như Dương Chí Dũng, Thân Đức Nam hay Đinh La Thăng… Đương nhiên các quan chức này khi có quyền lực chính trị trong tay sẽ phải ưu ái phân bổ nguồn lực cho các doanh nghiệp cũ của mình và sẽ cố gắng tiếp tục bảo vệ lợi ích cho hệ thống cũ. Chừng nào Việt Nam chưa thay đổi được việc tuyển quan chức từ DNNN như hiện nay thì việc cải cách DNNN sẽ cực kỳ khó khăn vì tất nhiên cái hệ thống đó phải bảo vệ sự tồn tại và vận hành của nó.
Một trong những minh chứng cho thấy quyền lực của nhóm lợi ích DNNN đang mạnh lên là việc chính phủ tăng bội chi ngân sách khoảng 170 ngàn tỷ cho năm 2014 để tăng đầu tư mà chắc chắn phần lớn trong số này sẽ rơi và các DNNN cả ở trung ương và địa phương và quyền lực của nó tiếp tục được bảo vệ rất chắc chắn trong Hiến pháp 2013 với chế định “Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo”. Quyền lực của nhóm DNNN càng mạnh thì việc phát triển nền kinh tế theo hướng thị trường của Việt Nam càng khó khăn.
Một xu hướng nguy hiểm nữa gần đây của nhóm lợi ích DNNN là họ cũng học tập các quan chức bằng cách đào tạo các “hạt giống đỏ” là con cháu của mình rồi đưa vào nắm những vị trí then chốt của doanh nghiệp, dần biến tài sản của nhà nước thành tài sản tư nhân. Ví dụ điển hình được báo chí nêu gần đây là ở Vietinbank khi con, cháu, con rể của chủ tịch Phạm Huy Hùng đều nắm những vị trí then chốt của ngân hàng dù tuổi đời còn rất trẻ.
3.  Nhóm lợi ích quan chức
Ngoại trừ một số ít tận tâm và trong sạch, đa số các quan chức hiện nay đều cố gắng bảo toàn vị trí và thu lợi nhanh nhất và nhiều nhất từ ghế của mình.
Một trong những vấn nạn lớn là chất lượng và đạo đức công vụ của nhóm lợi ích công chức ở Việt Nam ngày càng xuống dốc không phanh vì nạn mua quan bán chức nở rộ trong khoảng hơn 10 năm trở lại đây. Trước đây lên vị trí cao chủ yếu là nhờ con ông cháu cha hay lý lịch thì giai đoạn sau này nạn mua bán chức quyền đã làm băng hoại ghê gớm hệ thống công chức ở Việt Nam. Hậu quả của nó tích tụ lại trong nhiều năm thể hiện rất rõ qua tình trạng tham nhũng tràn lan không kiểm soát nổi (để gỡ lại tiền chạy chức) và việc đưa ra hàng loạt các văn bản chính sách trên trời vì chất lượng cán bộ quá kém.
Trong Thông điệp có viết “Nhà nước phải xây dựng cho được bộ máy tinh gọn, hiệu lực hiệu quả với đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất, năng lực và tính chuyên nghiệp cao. Mọi cơ quan, công chức đều phải được giao nhiệm vụ rõ ràng. Việc đánh giá tổ chức, cán bộ, công chức phải căn cứ vào kết quả hoàn thành nhiệm vụ. Phải hoàn thiện tiêu chí đánh giá và cơ chế kiểm soát thực thi công vụ. Người đứng đầu cơ quan hành chính phải chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện chức năng nhiệm vụ được giao và phải được trao quyền quyết định tương ứng về tổ chức cán bộ”.
Nghe thì rất hay nhưng tất nhiên nhóm lợi ích quan chức không thích điều này và sẽ chống lại nó tới cùng vì lợi ích của họ là bán được càng nhiều “ghế” càng tốt (nên nhớ không phải ngẫu nhiên mà các bộ ở Việt Nam hiện nay rất nhiều thứ trưởng, các vụ thì nhiều vụ phó hay các phòng có nhiều phó phòng). Bản thân thủ tướng cũng đâu có làm tấm gương tốt trong việc xây dựng một bộ máy công vụ có hiệu quả bằng việc bổ nhiệm thẳng con mình từ một anh hiệu phó lên thứ trưởng. Thượng bất chính hạ tắc loạn, học tập thủ tướng, rất nhiều con, cháu các lãnh đạo khác từ con Bí thư thành ủy TP.Hồ Chí Minh, con ông Trưởng ban Nội chính TW Nguyễn Bá Thanh và cựu ủy viên BCT Nguyễn Văn Chi ở Đà Nẵng, con trai và con rể Bí thư tỉnh ủy Hải Dương… cũng được bổ nhiệm vào các vị trí trọng yếu bất chấp mọi tiêu chuẩn do chính họ đề ra.
4.   Nhóm lợi ích công an
Đây là một nhóm lợi ích khá đặc biệt ở Việt Nam vì quyền lực của nó tăng lên nhanh chóng trong thời gian gần đây. Trên thế giới, công an được lập ra để bảo vệ trật tự trị an của xã hội nhưng ở các thể chế toàn trị thì một trong những mục đích chính của nó lại là để bảo vệ chế độ. Ở Việt Nam vài năm gần đây, khi kinh tế suy thoái, lòng dân bất an thì khía cạnh “bảo vệ chế độ” (hãy nhớ khẩu hiệu nổi tiếng “Chỉ biết còn Đảng còn mình”) ngày càng được nhấn mạnh và nhóm lợi ích công an cũng lợi dụng điều này để tự làm cho mình ngày càng trở nên mạnh hơn và có vai trò quan trọng hơn.
Dù kinh tế suy thoái, ngân sách nhà nước hụt thu nhưng nhà nước càng ngày càng dành nhiều nguồn lực và ưu đãi cho lực lượng này (như con được đi học miễn phí (Vnexpress, 1/8/2013)) hoặc phong tướng tràn lan tới mức mà ông nghị Đỗ Văn Đương còn phải cảm khái mà thốt lên “Nhà văn, nhà báo, giám đốc thì phong tướng làm gì?” (Motthegioi, 28/10/2013) [5]. Công an Việt Nam ngày càng biến chất và có xu hướng trở nên một lực lượng “kiêu binh”, không biết sợ ai, biểu hiện rõ ràng qua việc sử dụng bạo lực tràn lan khiến nhiều dân thường bị thương tật hoặc chết. Công an cũng đứng hàng đầu trong những ngành tham nhũng trắng trợn, đặc biệt là lực lượng cảnh sát giao thông. Rất nhiều cán bộ cao cấp ngành công an có tài sản khổng lồ không cần giấu giếm (như Thiếu tướng Vũ Hùng Vương – Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm bị trộm vào nhà lấy 550 triệu đồng tiền mặt, 9 cây vàng 24K, 1,2 cây vàng tây cùng 1 đồng hồ, 1 dây bạc và một số ngoại tệ… với tổng giá trị trên 1 tỷ đồng (Vietnamnet (17/2/2012)) [6].
Sự biến chất của lực lượng công an còn được thể hiện qua việc họ ngày càng cố khoác lên người ngày càng nhiều bằng cấp và học vị, có lẽ để giải tỏa mặc cảm “Vai u thịt bắp” mà người dân vẫn hay gán cho họ. Tác giả cũng không rõ trên thế giới có nước nào mà lãnh đạo ngành công an lại có nhiều giáo sư, tiến sĩ, thạc sĩ như ở Việt Nam hay không. Bộ trưởng Bộ Công An Trần Đại Quang là GS.TS; trong 7 thứ trưởng hiện nay cũng có 4 người có học hàm học vị cao là: PGS.TS Tô Lâm, TS. Lê Quý Vương, PGS.TS Bùi Văn Nam, PGS. TS Trần Việt Tân. Chưa kể lãnh đạo các tổng cục hay cục trong Bộ CA cũng rất nhiều TS. Điều này cho thấy xu hướng thích bằng cấp trong ngành công an ngày càng lan rộng (ANTD, 25/10/2013)
Khi họ có quyền lực trong tay, để tăng cường quyền lực và ảnh hưởng, họ sẽ cố tạo ra bóng ma về sự “đe dọa” đối với chế độ hiện thời để thu hút được thêm nhiều nguồn lực và có thêm quyền lực. Ví dụ Pháp lệnh Cảnh sát cơ động (là lực lượng chuyên để chống biểu tình, bạo loạn) mới được thông qua và có hiệu lực từ 1/7/2014 qui định CSCĐ sẽ được trang bị máy bay, tàu thủy và trao cho bộ trưởng Bộ Công An quyền cho phép bắn người biểu tình (Vnexpress, 23/12/2013). Có thể nói quyền lực của nhóm lợi ích công an càng lớn thì việc đổi mới sẽ càng khó khăn hơn vì lợi ích của nhóm này là duy trì bằng được hiện trạng xã hội hiện nay.
Trong Thông điệp có đề cao “dân chủ” và “pháp quyền”: “Nhà nước pháp quyền phải thượng tôn pháp luật. Pháp luật phải bảo đảm được công lý và lẽ phải. Mọi hạn chế quyền tự do của công dân phải được xem xét cẩn trọng và chủ yếu nhằm bảo vệ Tổ quốc, bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và những giá trị văn hóa, lịch sử, đạo đức tốt đẹp của dân tộc”. Lại một lần nữa cũng cần nhắc lại là thủ tướng nói vậy mà không phải vậy. Dưới thời thủ tướng Dũng, số vụ bắt bớ vì bất đồng chính kiến tăng lên đột biến. Nếu trước đây, chỉ những người tụ hợp thành tổ chức hoặc có liên quan tới yếu tố nước ngoài hay hải ngoại hay kêu gọi bạo động mới bị bắt thì thời gian gần đây ngay cả những người cố gắng đứng độc lập, phát biểu ý kiến ôn hòa và tự tin rằng mình không thể bị bắt vì vẫn tuân thủ đúng pháp luật cũng bị bắt như Cù Huy Hà Vũ, nhà báo Phạm Viết Đào hay Trương Duy Nhất. Ngay cả những vụ việc rất nhỏ bé như vụ Nguyễn Phương Uyên ở rải truyền đơn cũng bị làm rùm beng lên và ghép vào tội danh “khủng bố”. Những người phát tài liệu nhân quyền cũng bị ngăn cản và đánh đập[7].
Rõ ràng lực lượng công an sẽ có lợi nhất nếu đứng về phía Đảng, bảo vệ quyền lực cho Đảng để chống lại xu hướng dân chủ hóa và tất cả những vụ đàn áp ở trên đều có bàn tay tích cực của lực lượng công an và không thể loại trừ việc họ cố gắng làm trầm trọng hóa các vụ án để lấy thành tích và nâng cao vai trò của mình[8]. Đối với nhóm lợi ích công an, bảo vệ nguyên trạng thể chế hiện nay là điều sinh tử vừa vì lý do kinh tế vừa vì lý do an toàn vì kinh nghiệm cho thấy ở các nước hậu cộng sản, rất nhiều cán bộ an ninh phải ra tòa vì đã đàn áp người dân.
Trước thời thủ tướng Dũng, người ta hay nói tới phe “đổi mới” và phe “bảo thủ” trong lãnh đạo Việt Nam và các chính sách ở Việt Nam thường đi trên dây, tùy thuộc vào thời điểm đó quyền lực của phe nào mạnh hơn và nếu phe cải cách đưa ra được nhiều chính sách thì đất nước sẽ phát triển nhanh hơn. Hiện nay, Việt Nam lại đang ở một tình thế xui xẻo hơn nhiều. Không còn sự đấu tranh giữa “đổi mới” và “bảo thủ” mà đất nước lại đang là con tin của những nhóm lợi ích (xấu) có quyền lực rất lớn như đã kể ở trên được đại diện điển hình bởi TBT Trọng lú, nhà chính trị gà mờ, nhà thuyết giáo hạng bét và ông thủ tướng Dũng đẹp mã có mái tóc bồng bềnh, một nhà chính trị xuất sắc trong việc đấu đá, tạo vây cánh và duy trì quyền lực nhưng lại hết sức kém năng lực trong việc điều hành nền kinh tế và đất nước. Việt Nam có lẽ đang nằm ở một điểm cân bằng “chết”, tức là không có động lực cho sự đổi mới vì dù bất kể các nhóm này có thỏa hiệp thế nào thì hầu như các chính sách đưa ra đều rất “tồi” vì lợi ích của các nhóm này không phù hợp với lợi ích nói chung của nhân dân là xây dựng một nhà nước phồn vinh, dân chủ và tự do hơn cả trong kinh tế và chính trị.
Tóm lại, lịch sử đã cho thấy khi người lãnh đạo thực tâm muốn tiến hành những cải cách lớn cũng đã khó vì luôn có những nhóm lợi ích muốn chống lại cải cách để giữ nguyên trạng. Trong trường hợp Việt Nam hiện nay thì bản thân lãnh đạo, cụ thể là thủ tướng cũng không muốn cải cách lớn vì điều này chả mang lại lợi ích gì cho họ cả nên làm sao có thể mong đợi có những bước đột phá được. Nhiều ý tứ trong bản Thông điệp nghe có vẻ rất “tiến bộ” nhưng ngoài việc không muốn thực tâm thực hiện nó thì có nhiều lý do để tác giả tin rằng bản thân thủ tướng không đủ trình độ để làm và dù thủ tướng có thực sự muốn làm thì cũng không thể làm được vì những nhóm lợi ích (mà chính thủ tướng cũng có công rất lớn trong việc hình thành và củng cố nó) sẽ chống lại để bảo vệ cho lợi ích của mình. Theo tác giả, không nên phí công vô ích chờ đợi những điều không thể xảy ra tiếp sau bản Thông điệp hoa mỹ nhưng rỗng tuếch này.
 Nội dung bài viết không thể hiện quan điểm của Quê Choa
………………………………………..
[1] Tuy nhiên, họ không hiểu là nếu đất nước không phát triển được thì cái sổ hưu mà họ cố gắng bảo vệ bằng mọi cách đó có thể trở thành giấy lộn vào khoảng năm 2030 khi quỹ bảo hiểm xã hội bị vỡ do không còn tiền chi trả.
[2] Ví dụ là ở Việt Nam hầu như không được dịch sách về “Chính trị học” từ phương Tây. Một số quyển hiếm hoi được dịch thì đều phải đổi tựa để tránh chữ “dân chủ”. Chẳng hạn quyển sách kinh điển từ thế kỷ 19 của Alexis de Tocqueville “De la démocratie en Amérique” (Nền dân chủ tại Hoa Kỳ) khi in thành sách phải đổi thành “Nền dân trị Mỹ” hay mới nhất là quyển “Models of Democracy” (Các mô hình dân chủ) của David Held khi dịch sang tiếng Việt cũng phải đổi thành: “Các mô hình quản lý nhà nước hiện đại”. Điều này cho thấy não trạng sợ “dân chủ” đã in quá sâu vào cán bộ nhà nước ở Việt Nam tới mức kỳ quái.
[3] Bước thụt lùi rõ nhất trong tư duy là trong quá trình sửa đổi Hiến pháp 1992, chế định “Kinh tế nhà nước giữ chủ đạo” đã được đưa vào trong hiến pháp mới dù bản dự thảo không có. Dù sau đó nhà nước đã phải huy động nhiều “dư luận viên” cao cấp giải thích lòng vòng Kinh tế nhà nước không chỉ là doanh nghiệp nhà nước mà còn “bao quát toàn bộ cơ cở vật chất – kinh tế thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện và thống nhất quản lý dưới nhiều dạng, thậm chí những cấu thành của chúng không thể tính toán hết bằng tiền; thí dụ, giá trị đất đai, tài nguyên khoáng sản trong lòng đất, lòng lãnh hải thuộc chủ quyền Việt Nam” (Nhandan, 28/11/2013 ). Càng giải thích càng cho thấy sự vòng vo lòng vòng vì với cách giải thích như thế thì ở nước nào kinh tế nhà nước chả giữ vai trò chủ đạo? Ai cũng thừa hiểu ở Việt Nam, “KTNN” là đồng nghĩa với “DNNN” và khi “KTNN là chủ đạo” đã được ghi thẳng vào Hiến pháp như thế thì đừng mong có sự bình đẳng thực sự giữa các thành phần kinh tế vì nếu bình đẳng thực sự sẽ thành ra vi hiến! Một quốc gia vẫn quyết tâm đặt một thành phần kinh tế có năng suất thấp nhất, tham nhũng nhiều nhất làm chủ đạo, làm rường cột của nền kinh tế thì có thể thấy trước tương lai của nền kinh tế thế nào rồi. Cũng xin nói thêm một sự thực đáng buồn là đây là một lĩnh vực hiếm hoi ở Việt Nam mà “nói đi đôi với làm”. Tức là khi đã khẳng định sẽ ưu tiên khu vực DNNN thì nhà nước đã dành rất nhiều ưu đãi và đổ rất nhiều nguồn lực khan hiếm vào đây chứ không phải nói rồi để đó như nhiều việc khác.
[4] Quan điểm “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân” là quan điểm hoàn toàn không có cơ sở khoa học gì mà chỉ đơn thuần là từ ý muốn chủ quan của ông Lê Duẩn từ thời những năm 80. Một quan điểm xa lạ với thế giới hiện đại, chỉ xuất phát từ ý kiến cá nhân của một lãnh đạo bảo thủ cách đây đã gần 40 năm mà vẫn còn có sức sống dai dẳng như vậy ở Việt Nam thì cũng đủ hiểu tư duy của các nhà lãnh đạo hiện nay ở Việt Nam trì trệ và xơ cứng tới mức nào (tất nhiên là tư duy này đã tạo ra một hệ thống thu lợi từ nó bằng việc tham nhũng nên thay đổi nó càng khó hơn)
[5] Như bài trước ((http://viet-studies.info/kinhte/TranNgan_BoNaoThapNhat.htm) đã dẫn số liệu thì chỉ trong 6 năm, từ 2007-2012, thủ tướng Dũng đã ký phong hàm cho tổng cộng là 201 thiếu tướng và 50 trung tướng ngành công an. Trong năm 2013 cũng có 2 đợt phong tướng công an nhưng báo chí công khai không đưa số liệu nữa có lẽ vì sợ bị phản ứng (theo tác giả được biết thì mỗi đợt cũng trên dưới 40 thiếu tướng được phong). Ngay cả vị đại tá Đỗ Hữu Ca đầy tai tiếng cũng được phong tướng.
[6] Công an ở Việt Nam có một điểm đặc biệt khác với quân đội là quân đội còn được một nguồn lực bổ sung rất lớn do giữ lại một hệ thống doanh nghiệp rất lớn và rất nhiều đất đai để kinh doanh hay cho thuê. Ngành CA hiện nay không còn các doanh nghiệp và cũng hầu như không có đất đai nên các cán bộ CA càng phải tăng cường “kiếm chác” dựa vào ghế của mình bằng việc bán chức quyền, tham nhũng hoặc bảo kê cho các doanh nghiệp sân sau.
[7] Một điểm đáng lưu ý như nhà báo Huy Đức có viết là những nhiều vụ bắt bớ hay trù dập báo chí gần đây đều có liên quan tới thủ tướng Dũng. Chẳng hạn ông Cù Huy Hà Vũ bị bắt vì kiện thủ tướng, Trương Duy Nhất cũng có những bài chỉ trích trực tiếp thủ tướng, nhà báo Huy Đức và báo Sài gòn tiếp thị cũng bị gây khó khăn từ sau khi cho đăng bài “Chị Hai của thủ tướng”…
[8] Dù chế độ hiện nay đã tìm mọi cách để đánh bóng tình hình đất nước, kể cả bằng cách chính trị hóa các con số thống kê (đưa GDP bình quân đầu người năm 2013 lền gần 2000USD, cao hơn 23% so với năm 2012 bằng các thủ thuật thiếu minh bạch) nhưng họ vẫn cảm thấy bất an nên thời gian gần đây, nhà nước đã tiến hành hàng loạt cuộc diễn tập chống bạo loạn, biểu tình trên khắp các địa phương từ Kiên Giang Chinhphu,6/12/2013(), Điện Biên (Vnplus,20/10/2012), Hà Nội (Thanhnien, 15/11/2013), Nghệ An (Vnexpress, 18/10/2013) , , Đắk Nông(CAND, 16/10/2013) , Lâm Đồng (Petrotimes, 10/12/2012) , Bình Phước (baobinhphuoc, 20/11/2013),… Thực ra ở Việt Nam trong thời điểm hiện nay, rất khó có khả năng xảy ra những vụ bạo loạn hay biểu tình đông người kiểu này nhưng nhà nước vẫn rất lo lắng. Đây có thể là biểu hiện cho tâm lý sợ hãi và tất nhiên như đã nói ở trên, nó sẽ càng được nhóm lợi ích công an kích động lên để nâng cao vai trò của họ.
 http://viet-studies.info/kinhte/TranNgan_ThongDiepHoaMy.htm

André Glucksmann – Cách mạng không có nghĩa là dân chủ

André Glucksmann, Liberation
Phạm Nguyên Trường dịch

Cách mạng làm cho tất cả mọi người đều bị bất ngờ. Bên trên hoảng loạn, còn bên dưới thì đấu tranh với nỗi sợ hãi của mình từng giây từng phút một, trong khi đó những người quan sát bên ngòai – các chuyên gia, các chính phủ, khán giả truyền hình và chính tôi – thì cảm thấy có lỗi vì không thể tiên đóan được những điều không thể tiên đoán. Đấy là nguyên nhân của tình trạng bát nháo đang diễn ra ở Pháp: phe hữu bẽ mặt và tìm cách buộc tội phe tả, còn phe tả thì cố gắng tránh giải thích nguyên nhân của việc trong một thời gian dài Ben Ali và đảng của ông ta cũng như Mubarak và đảng của ông ta vẫn là thành viên của Quốc tế xã hội chủ nghĩa. Ben Ali bị xóa tên vào ngày 18 tháng 1, nghĩa là ba ngày sau khi ông ta đã bỏ trốn. Còn Mubarak thì người ta đã hành động nhanh nhạy hơn: 31 tháng 1. Không ai dám hành động. Kể cả giới báo chí đang nhắm mắt trước tất cả các sự kiện lẫn phe hữu đang muốn thân thiện với Đảng nước Nga thống nhất đầy sức mạnh của Putin và nịnh nọt Đảng cộng sản Trung Quốc. Và thay vì hỏi về nguyên nhân của tình cảm nồng ấm với các nhà độc tài, ta phải lên án “sự im lặng của giới trí thức”.

Đáng suy nghĩ không phải là lao lên phía trước nhằm đuổi kịp và vượt sự kiện mà chính nó đã làm ta hụt hơi rồi. Xin hãy tạm quên trong chốc lát sự ngưỡng mộ lòng dũng cảm có thể vượt qua được nỗi sợ hãi của những con người đang tụ tập thành những đám đông và xem xét một cách cẩn thận những sự kiện bất ngờ, đã xóa bỏ tất cả các định kiến của chúng ta. Định kiến thứ nhất: sau khi sự phân cực có tính lịch sử của hai khối sẽ là cuộc xung đột “của các nền văn minh”. Định kiến thứ hai: thay thế cho chiến tranh lạnh sẽ là nền kinh tế duy lí hòa bình, đặt dấu chấm hết cho lịch sử đẫm máu. “Trường hợp ngoại lệ” trong thế giới Arab chứng tỏ cho người ta thấy một cách rõ ràng sai lầm của những lí thuyết bên trên: những sự kiện vừa xảy ra đã giáng một đòn chí mạng vào cái gọi là sự đoàn kết của các khối sắc tộc và tôn giáo, thí dụ như “thế giới Arab” và “thế giới Hồi giáo”. Và chúng ta đã khẳng định bao nhiêu thời gian rằng còn xung đột giữa Palestin và Israel thì tự do và dân chủ sẽ chẳng có ý nghĩa gì đối với người Arab? Từ đầu tháng 1 ở Magrib cũng nhưng trên toàn vùng Cận Đông có vẻ như người ta đã không còn chịu đựng số phận cũ nữa. Dù sao mặc lòng, xin hãy hoan nghênh đổi thay “với sự cảm thông bên cạnh lòng nhiệt tình”, như Kant đã nói về cách mạng Pháp, nhưng chúng ta sẽ không đồng ý nếu nó cứ dao động mãi.

Quả bom tưởng tượng

Quá trình toàn cầu hóa bắt đầu cuộc diễu hành trên khắp hành tinh cách đây 30 năm không chỉ giới hạn trong lĩnh vực kinh tế và tài chính. Nó truyền con vi khuẩn tự do vốn không biết biên giới là gì đi khắp nơi, con vi khuẩn này đã từng giành chiến thắng (xin hãy nhớ lại các cuộc cách mạng nhung), nhưng đôi khi nó cũng gặp phải sự kháng cự dữ dội của bộ máy chính trị-quân sự (ở quảng trường Thiên An Môn vào năm 1989 hay ở Iran vào năm 2009). Thanh niên mang tinh thần toàn cầu hóa sẵn sàng bảo vệ quan điểm của mình bằng lời nói (thường là trên không gian mạng) và hành động (thậm chí hi sinh, nếu cần). Loạt đạn ở Tunisia đã làm rung chuyển bức tường của pháo đài Ai Cập. Một cái gì đó tương tự như quả bom nguyên tử đã làm rung chuyển nền tảng của ách nô dịch có từ thời thượng cổ, nhưng hóa ra trên thực tế lại mềm yếu và như thế nghĩa là dễ bị phá hủy.

Tôi không thể nói thành lời niềm vui sướng khi chứng kiến sự cáo chung của thời đại của những ông trùm cộng sản ở Đông Âu, của Salazar, của Franko và Saddam Hussein. Thế thì tại sao tôi lại cảm thấy cay đắng khi Ben Ali chạy trốn hay sự từ chức, mà tôi hi vọng là sẽ sớm xảy ra, của Mubarak? Họ hãy tự trách mình vì đã bị dân chúng tống khứ mà không hề luyến tiếc. Tương lai bất định, bạn đọc hẳn còn nhớ rằng thay cho Shah [vua Iran – ND) là Homeini. Kết quả là gì? Liệu tôi có nên trách móc ông vua của các vị vua đó rằng ông ta đã không làm đổ đủ máu trong cuộc xung đột cuối cùng hay là đã làm đổ quá nhiều máu trong những năm trước đó?

Sự nổi dậy của phong trào quần chúng lật đổ chế độ độc tài được gọi là cách mạng. Bất kì nền dân chủ vĩ đạo nào ở phương Tây cũng đều có nguồn gốc đẫm máu, trước hết đấy là nước Pháp thời Saint-Just: “Hòan cảnh chỉ trở thành đơn giản đối với những kẻ lùi bước trước nấm mồ mà thôi”. Cái chết của chàng trai Haled Said, [người bị cảnh sát ở thành phố Aleksandria đánh đến chết] không làm cho dân chúng sợ hãi, mà ngược lại, đã trở thành cú hích cho những hành động mới. Mạng Facebook và Twitter đã trở thành một kiểu samizdat, còn một nhóm nhỏ những người sử dụng internet thì trở thành những người giương cao ngọn cờ của phong trào đối lập. Ngọn lửa, được sinh ra từ lòng nhiệt tình của những người sẵn sàng hi sinh (thí dụ như Mohhamed Buazizi ở Sidi Buzide), thiêu đốt những chế độ độc tài đang được chuyển qua không-thời gian của chúng ta. Trong thế kỉ thứ V trước Tây lịch kỉ nguyên, ở thành phó Athens, thành phố của các triết gia, người dân đã tưởng nhớ với lòng kinh trọng những người đã từng ra tay giết chết hai kẻ độc tài là Garmody và Aristogitone.

Ngây thơ

Tự do là hiện tượng đầy mâu thuẫn, trong đó có “vực sâu thăm thẳm và bầu trời cao lồng lộng” (Shelling). Hãy để cho châu Âu nói với chúng ta rằng cách mạng có thể dẫn đến bất kì cái gì, có thể dẫn đến nền cộng hòa và hạnh phúc cho tất cả mọi người, mà cũng có thể dẫn đến khủng bố, chiến tranh và xâm lược. Trong khi ở Cairo chính quyền không còn đứng vững thì ở Teheran người ta tổ chức kỉ niệm lần thứ 32 cuộc cách mạng với festival của những giá treo cổ và những vụ tra tấn dã man. Ai Cập không phải là Iran thời Homeini (Lạy chúa tôi!), không phải nước Nga thời Lenin hay nước Đức thời cách mạng xã hội chủ nghĩa dân tộc. Nó sẽ trở thành cái mà giới trẻ khao khát tự do và giao lưu, tổ chức Huynh đệ Hồi giáo, quân đội bất hòa và thiếu tự tin cũng như những người giàu và người nghèo với mức sống cách nhau một trời một vực, biến nó thành.

Xin hãy tự suy nghĩ: 40% dân chúng Ai Cập đói ăn, 30% mù chữ. Dĩ nhiên tất cả những chuyện này sẽ làm cho việc thiết lập nền dân chủ trở thành khó khăn, nhưng không phải là bất khả thì vì nếu không thì người dân Paris đã không thể chiếm được ngục Bastilli. Xin đưa thêm vào đây sự kiện là 82% (số liệu năm 2010) người Hồi giáo Ai Cập ủng hộ áp dụng luật Sharia và ném đá cho đến chết những người vợ ngọai tình, 77% coi việc chặt tay kẻ cắp là bình thường, 84% ủng hộ án tử hình đối với những người bỏ đạo. Những kết quả như thế rõ ràng là đã xóa sạch các dự đóan quá lạc quan và ngây thơ.

Pháp phải cần tới gần hai thế kỉ mới có thể đi hết đọan đường từ cuộc cách mạng thứ nhất đến khi thiết lập được chế độ dân chủ và nhà nước cộng hòa thế tục. Liệu Nga và Trung Quốc có thể tiến nhanh hơn … hay là nói chung có đạt được mục tiêu này. Ngay cả Mĩ, họ thành thực tin rằng đã giải quyết được trong vòng mười năm, trên thực tế họ đã lầm lẫn lớn: họ đã phải trả giá bằng cuộc nội chiến khủng khiếp, bằng cuộc đấu tranh giai cấp và cuộc chiến vì quyền công dân – tức là hai thế kỉ hận thù.

Cách mạng và tự do không nhất định phải có nghĩa là dân chủ, tôn trọng quyền của thiểu số, bình đẳng giới và quan hệ hửu hảo với các dân tộc khác. Tất cả đều phải đấu tranh mới có được. Cần phải hoan nghênh các cuộc cách mạng ở Arab, vì chúng đặt dấu chấm hết cho sự nhẫn chục của nhiều dân tộc khác. Nhưng chúng ta không được ngủ quên trên những lời ngợi ca: ai cũng thấy hiểm nguy và de dọa vẫn còn hiện diện khắp nơi. Chỉ cần nhớ lại lịch sử của chính mình: tưởng lai vẫn là thứ không thể nói trước được.

Nguồn: Liberation

http://danluan.org/tin-tuc/20140107/andre-glucksmann-cach-mang-khong-co-nghia-la-dan-chu

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: